Celem kursu jest przekazanie uczestnikom podstawowej wiedzy na temat prawnych aspektów zarządzania danymi badawczymi oraz wspierania badaczy podczas realizacji projektów badawczych.

Kurs w kompleksowy sposób ujmuje i przybliża zagadnienia prawne związane z wieloma wymiarami zarządzania danymi badawczymi: ich wytwarzaniem, przetwarzaniem, przechowywaniem, udostępnianiem oraz ponownym użyciem. W kursie uwzględniono ramy prawne wynikające z regulacji dotyczących ochrony praw własności intelektualnej, ochrony danych osobowych (RODO), ochrony danych szczególnie wrażliwych oraz wspierających rzetelność i etyczność badań naukowych. 

METODY PRACY 

Sugerowany czas realizacji kursu to 2 tygodnie, a szacowany tygodniowy wysiłek godzinowy w tak ujętym harmonogramie wynosi 3-5 godzin pracy. Kurs można jednak realizować we własnym tempie.

Materiały dydaktyczne obejmują materiały tekstowe, prezentacje multimedialne, wywiady z ekspertami z różnych dziedzin i obszarów istotnych dla zarządzania danymi badawczymi oraz nagrania webinariów. W ramach kursu działa także forum dyskusyjne umożliwiające komunikację z kadrą kursu i innymi uczestnikami.

WYMAGANIA WSTĘPNE

Kurs kierowany jest do zarówno do naukowców, jak też do osób wspierających realizację projektów badawczych w zarządzaniu danymi badawczymi i ich otwartym udostępnianiu, a także do każdego, kto chciałby zapoznać się z tą tematyką.

Nie jest konieczne spełnienie żadnych wymagań wstępnych. Mile widziane są:

• umiejętność korzystania z tradycyjnych i internetowych źródeł naukowych,
• podstawowa znajomość zasad komunikacji naukowej.

Kurs prowadzony jest w języku polskim.

CELE KURSU

• Podczas kursu poznasz podstawy praw własności intelektualnej, w tym ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa.  Dowiesz się, co oznacza terytorialność tych praw przekładająca się na różnice w ochronie w różnych krajach.
• Zaznajomisz się z odrębnością ochrony danych osobowych względem praw własności intelektualnej, ze szczególnym uwzględnieniem regulacji RODO, obowiązków administratorów danych oraz praw osób, których dane dotyczą.
• Poznasz zasady prawa autorskiego dotyczące ochrony utworów, w tym kryterium twórczości, automatyczność ochrony oraz różnice między formą wyrażenia a samymi danymi lub pomysłami.
• Omówiona zostanie szczególna ochrona baz danych w ramach prawa sui generis oraz praw pokrewnych, z uwzględnieniem wymogu istotnego nakładu inwestycyjnego i ochrony wielu warstw zbiorów danych.
• Dowiesz się, czym są autorskie prawa osobiste i majątkowe, poznasz ich zakres, czas obowiązywania oraz zasady przenoszenia praw, zwłaszcza w kontekście utworów pracowniczych i umów licencyjnych.
• Zrozumiesz rolę dozwolonego użytku, w tym prawa cytatu, dozwolonego użytku naukowego i edukacyjnego, poznasz konieczność przestrzegania granic tych wyjątków.
• Dowiesz się, na czym polega odpowiedzialność prawna za naruszenie praw związanych z zarządzaniem danymi badawczymi, zarówno cywilna, jak i karna, będziesz mieć okazję zaznajomienia się z praktycznymi wskazówkami dotyczącymi zbierania zgód i archiwizacji umów.
• Zapoznasz się z zasadami korzystania z przetwarzanych danych osobowych, w tym wymogami zgody, anonimizacją i pseudonimizacją zgodnie z RODO oraz wymogami etycznymi.
• Zostanie omówiona Ustawa o otwartych danych oraz zasady ponownego wykorzystania informacji sektora publicznego, w tym obowiązki określania warunków dostępności danych badawczych finansowanych ze środków publicznych.
• Poznasz główne założenia opisane w „Polityce otwartego dostępu do danych badawczych finansowanych ze środków publicznych”, jej cele oraz wymagania dotyczące zapewnienia równowagi między otwartością danych a ochroną praw i bezpieczeństwem danych.

PORUSZANE ZAGADNIENIA

Kurs "Prawne aspekty zarządzania danymi badawczymi" składa się z 4 Modułów. Poniżej znajdziesz opisy kluczowych zagadnień, które będą omawiane w każdym z nich.

MODUŁ 1: Prawa własności intelektualnej

Moduł ten przedstawia podstawy prawne związane z ochroną własności intelektualnej w badaniach naukowych. Omawia definicję praw własności intelektualnej, w tym ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa i deliktów nieuczciwej konkurencji, podkreślając terytorialny charakter tych praw. Szczególną uwagę poświęcono prawu autorskiemu, które chroni każdy przejaw twórczości ludzkiej, w tym utwory naukowe, podkreślając niski próg ochrony i automatyzm jej powstawania. Moduł wyjaśnia również ochronę baz danych w systemie sui generis oraz prawa pokrewne, wskazując na różnice w ochronie między krajami. Omówiono także autorskie prawa osobiste i majątkowe, zasady wygasania praw oraz ich znaczenie dla domeny publicznej. Przedstawiono koncepcję dozwolonego użytku, w tym prawo cytatu, i mechanizmy przenoszenia praw autorskich oraz licencjonowania. Moduł kończy się omówieniem odpowiedzialności prawnej za naruszenia oraz zasad współautorstwa i podziału praw w zespołach badawczych.

MODUŁ 2: Wykorzystanie oraz udostępnianie danych - ramy prawne w praktyce

W module drugim skupiono się na praktycznych aspektach wykorzystania i udostępniania danych badawczych w świetle obowiązującego prawa. Omówiono zmiany w prawie autorskim dotyczące praw pokrewnych do wydań oraz wybrane zagadnienia związane z prawami osób trzecich. Przedstawiono szczegółowo dozwolony użytek edukacyjny, naukowy i biblioteczny, w tym różnice w zakresie zdalnego i terminalowego udostępniania utworów. Zaprezentowano zasady zgody na udostępnianie danych osobowych zgodnie z RODO oraz kwestie anonimizacji i pseudonimizacji danych. Moduł porusza również temat praw w różnego typu umowach dotyczących danych, a także wolnych i otwartych licencji, ze szczególnym uwzględnieniem licencji Creative Commons i możliwości ich stosowania. Przedstawia także mechanizmy zapewniające szerokie ponowne wykorzystanie danych badawczych zgodnie z obowiązującymi standardami.

Moduł 3: Ochrona danych osobowych

Ten moduł skupia się na aspektach ochrony danych osobowych w działalności badawczej. Wyjaśnia pojęcie administratora danych oraz zasady współadministrowania. Omawia warunki przetwarzania danych osobowych, w tym wymogi dotyczące zgody i obowiązki informacyjne, podkreślając przy tym odrębność reżimu RODO od innych przepisów. Moduł porusza temat zarządzania danymi zawierającymi dane osobowe, w tym danych wrażliwych, oraz opisuje środki zabezpieczeń takich jak anonimizacja i pseudonimizacja. Prezentuje dobre praktyki przetwarzania danych w kontekście badań naukowych, zgodne z obowiązującym prawem i standardami FAIR. Część materiałów omawia złożoność regulacji i konieczność respektowania wymogów prawnych przy udostępnianiu danych osobowych oraz zarządzaniu nimi.

Moduł 4: Aspekty etyczne

W module czwartym kursu omówiliśmy relacje między etycznymi aspektami realizacji badań naukowych a obowiązującymi ramami prawnymi. Przywołane zostały konkretne przykłady kodeksów etycznych oraz sposobu, w jaki mogą się odnosić do zagadnień istotnych z perspektywy zarządzania danymi badawczymi. Mowa tu zarówno o odniesieniach bezpośrednich, jak też pośrednich relacjach związanych z rzetelnością naukową lub decyzjami organizacyjnymi i merytorycznymi podejmowanymi w trakcie realizacji projektu. Szczególnie drobiazgowo omówiono uwarunkowania etyczne obowiązujące podczas udostępniania danych badawczych. 

WARUNKI ZALICZENIA

Aby zaliczyć kurs...

WARUNKI OTRZYMANIA ZAŚWIADCZENIA

Aby otrzymać zaświadczenie...

KADRA KURSU

Osoby odpowiedzialne za drugą edycję kursu

Aneta Pazik-Aybar

Kierowniczka Zespołu ds. Otwartej Nauki w Narodowym Centrum Nauki. Odpowiada za koordynację działań związanych z rozwijaniem i wdrażaniem polityki otwartej nauki oraz za krajową koordynację partnerstwa EOSC. Posiada doświadczenie w koordynowaniu procesów wydawniczych w zakresie czasopism Open Access, a także w tworzeniu i implementacji międzynarodowych standardów dotyczących zarządzania danymi badawczymi zgodnie z zasadami FAIR. Reprezentuje Polskę jako główny delegat w EOSC Steering Board oraz pełni funkcję przedstawiciela Mandated Organisation w EOSC Association. Jest aktywną uczestniczką zarówno krajowych, jak i międzynarodowych inicjatyw związanych z otwartą nauką, m.in. w ramach Science Europe oraz cOAlition S, które promują otwarty dostęp do wyników badań naukowych. Pełni rolę eksperta w Zespole Doradczym Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego ds. otwartych danych naukowych. Jej działalność obejmuje także współpracę przy projektach europejskich mających na celu rozwój infrastruktury i polityk sprzyjających otwartości w nauce.

Natalia Galica

Natalia Galica jest członkiem Zespołu ds. Otwartej Nauki w Narodowym Centrum Nauki, gdzie zajmuje się zarządzaniem danymi badawczymi, polityką otwartego dostępu oraz współpracą w ramach EOSC. W projekcie EOSC Focus realizuje działania związane z zaangażowaniem interesariuszy w regionie Europy Wschodniej i Południowej, obejmującym 10 krajów. Pełni funkcję recenzenta EOSC Federation Handbook oraz uczestniczy w pracach grupy eksperckiej Opportunity Area 5 (OA5), zajmującej się rozwijaniem kompetencji, szkoleniami, systemami nagradzania oraz skalowaniem działań. Od 2023 r. jest krajowym przedstawicielem w Council for National Open Science Coordination (CoNOSC). Jest absolwentką Uniwersytetu Dublińskiego (UCD) w Irlandii oraz Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach, gdzie obecnie pracuje jako pracownik naukowo-dydaktyczny w Instytucie Nauk Politycznych. W latach 2010–2013 była stypendystką Anglia Ruskin University w Cambridge (Wielka Brytania). Ukończyła Data Steward School oraz program trenerski Train-the-Trainer Bootcamp organizowany przez OpenAIRE. Obecnie przygotowuje rozprawę doktorską poświęconą polityce otwartej nauki.

Gabriela Czarny

Członek Zespołu ds. Otwartej Nauki w Narodowym Centrum Nauki, gdzie odpowiada m.in. za wdrażanie Polityki NCN dot. otwartego dostępu do publikacji (obejmującej również dane badawcze), jej monitorowanie. Jest odpowiedzialna za analizę i ocenę poprawności danych z zakresu otwartego dostępu do publikacji naukowych i otwartych danych badawczych stanowiących rezultaty projektów finansowanych przez NCN. Przeprowadza również ocenę poprawności Planów Zarządzania Danymi. Koordynuje i organizuje szkolenia z zakresu Open Access i otwartych danych badawczych. Współkoordynowała po stronie NCN tworzenie pierwszej edycji kursów MOOC dla naukowców i data stewardów z zakresu zarządzania danymi badawczymi, a także organizację kursów dziedzinowych z zakresu zarządzania danymi badawczymi.

Jan Wieczorek

Pracuje w Zespole ds. Otwartej Nauki Narodowego Centrum Nauki. Dba o aktualność kursów zarządzania danymi badawczymi na platformie Navoica, wspiera uczestników kursu w sytuacjach wymagających kontaktu z organizatorami. Ekspert w zespole doradczym Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego ds. otwartych danych naukowych. Naukowo zajmuje się językoznawstwem, humanistyką cyfrową oraz wykorzystaniem sztucznej inteligencji w naukach humanistycznych i społecznych. Były wieloletni członek zespołu infrastruktury naukowej CLARIN-PL, były pracownik Katedry Sztucznej Inteligencji Politechniki Wrocławskiej, absolwent Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Wrocławskiego, na którym obronił doktorat z semantyki historycznej.

Jakub Wyczik

Jakub Wyczik jest prawnikiem i badaczem problemów prawnych z zakresu ochrony danych i oprogramowania. Specjalizuje się w projektach z branży IT, w tym licencjach otwartych oraz rozwiązaniach opartych na uczeniu maszynowym (ML). Posiada szerokie doświadczenie w doradztwie prawnym w ramach złożonych systemów z zakresu Business Intelligence, Big Data i Data Discovery. Jest autorem opracowań dotyczących m.in. aspektów prawnych w cyklu życia sztucznej inteligencji (AI) oraz zarządzania własnością intelektualną do oprogramowania. Brał udział w projektach finansowanych przez Komisję Europejską czy Internet Governance Forum (ONZ). Prowadził szkolenia i warsztaty dla organizacji, takich jak American Bar Association, Narodowe Centrum Nauki czy Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa – Państwowy Instytut Badawczy (NASK).

Twórcy wyjściowej edycji kursu

Jakub Szprot

Kierownik Platformy Otwartej Nauki w ICM UW od 2013 r. Odpowiada za rozwój ogólnopolskich serwisów udostępniających publikacje naukowe i dane badawcze, opracowywanie rozwiązań i narzędzi umożliwiających wdrażanie otwartej nauki oraz kompleksowe działania edukacyjne i szkoleniowe. Od 2006 roku uczestniczy w europejskich i polskich projektach dotyczących infrastruktury informatycznej nauki, otwartego dostępu, otwartych danych badawczych i humanistyki cyfrowej; w ostatnich latach był kierownikiem projektu „Dziedzinowe Repozytoria Otwartych Danych Badawczych”. Współautor szeregu raportów poświęconych otwartej nauce. Członek krajowych oraz międzynarodowych zespołów, komitetów i grup roboczych poświęconych otwartej nauce i otwartym danym (m.in. Zespół doradczy MNiSW do spraw otwartego dostępu do treści naukowych, Grupa robocza ds. otwartych danych w Ministerstwie Cyfryzacji, grupa ekspercka Komisji Europejskiej National Points of Reference on Scientific Information, UNESCO Open Science Advisory Committee, EOSC Financial Sustainability Task Force, Zespół doradczy MEiN do spraw otwartych danych naukowych).

Wojciech Fenrich (ICM UW)

Magister socjologii (UW, 2006) oraz filozofii (UW, 2009). Ukończył studia doktoranckie w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego (2011). W ICM UW pracuje od 2011 roku. Zaangażowany w prace nad systemem POL-on (2011-2015). Product owner i analityk w projekcie „Dziedzinowe Repozytoria Otwartych Danych Badawczych” (2018-2021). Sprawuje merytoryczną opiekę nad repozytorium danych badawczych RepOD i bierze udział w rozwoju jego oprogramowania jako analityk i product owner. Prowadzi szkolenia z zakresu zarządzania danymi badawczymi. Badacz społeczny. Tłumacz książek popularnonaukowych oraz pozycji z dziedziny informatyki.

Natalia Gruenpeter (ICM UW)

Doktor nauk o kulturze, w zespole Platformy Otwartej Nauki zajmuje się szkoleniami oraz komunikacją i promocją. Współautorka raportu nt. umów transformacyjnych „Transformative Agreements: Overview, Case Studies, and Legal Analysis”, 2021), autorka artykułów, broszur i innych materiałów informacyjno-promocyjnych dotyczących otwartej nauki, redaguje serwis informacyjny otwarta Nauka, od 2019 r. prowadzi Krajowe Biuro Otwartego Dostępu OpenAIRE, uczestniczy w pracach grupy zadaniowej Upskilling countries to engage in EOSC (EOSC-A).

Krzysztof Siewicz (ICM UW)

Doktor nauk prawnych specjalizujący się w prawie IT oraz prawie autorskim, ze szczególnym uwzględnieniem wolnego i otwartego licencjonowania oraz korzystania z informacji sektora publicznego. Posiada kilkunastoletnie doświadczenie jako pracownik oraz współpracownik kancelarii prawnych, organizacji pozarządowych, a także członek zespołu Platformy Otwartej Nauki w ICM UW. Autor i współautor wielu publikacji poświęconych otwartej nauce. Od wielu lat prowadzi szkolenia z tej tematyki m.in. dla naukowców, redaktorów, wydawców, pracowników instytucji naukowych.